مالکان املاکی که دارای سند مالکیت حدنگار سبزرنگ هستند، می‌توانند به‌صورت خودکاربری یا از طریق مشاوران املاک، نسبت به ثبت معامله خود در سامانه کاتب اقدام کنند.
قراردادهای یکسان، قراردادهای متحدالشکل و نمونه‌ای هستند که برای انواع معاملات ملکی پیش‌بینی شده‌اند و مفاد و ساختار آن‌ها به تأیید معاونت حقوقی و امور مجلس قوه قضاییه رسیده است. این قراردادها دارای آثار کامل حقوقی بوده و با هدف یکپارچه‌سازی، شفاف‌سازی و تسریع در روند ثبت معاملات طراحی شده‌اند.
در حال حاضر ۱۴ نوع قرارداد یکسان در سامانه کاتب قرار داده شده و متقاضیان می‌توانند متناسب با نوع معامله خود، یکی از این قراردادها را انتخاب و ثبت کنند. به عنوان نمونه، برای خرید و فروش آپارتمان، قرارداد اختصاصی مربوط به معاملات آپارتمان در سامانه وجود دارد که پس از انتخاب توسط مشاور املاک یا به‌صورت مستقیم توسط طرفین معامله، اطلاعات مورد نیاز در آن تکمیل و ثبت می‌شود.
پس از ثبت اطلاعات، کد رهگیری برای طرفین صادر شده و متن قرارداد پیش از تأیید نهایی، برای خریدار و فروشنده پیامک می‌شود تا امکان بررسی نهایی و تأیید طرفین فراهم شود.
اعظم قویدل سخنگوی سازمان ثبت اسناد در همین رابطه تأکید کرده است که ثبت قرارداد یکسان منوط به وجود سند رسمی مالکیت برای ملک، احراز هویت طرفین، امضای الکترونیکی و حضور دو شاهد است. همچنین طرفین معامله موظفند حداکثر ظرف سه ماه از تاریخ درج قرارداد در سامانه کاتب، برای ادامه فرایند و رفع محدودیت‌ها به دفاتر اسناد رسمی مراجعه کنند.
تا پیش از مراجعه به دفتر اسناد رسمی و تکمیل فرایند قانونی، خریدار امکان انتقال ملک به شخص دیگری را نخواهد داشت و این محدودیت با هدف جلوگیری از بروز مشکلات حقوقی و افزایش امنیت معاملات ملکی در نظر گرفته شده است.
در همین حال، بر اساس ماده ۱۶ آیین‌نامه ماده ۳ قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول، در برخی موارد ثبت عمل حقوقی از طریق قراردادهای یکسان امکان‌پذیر نیست و تنظیم سند صرفاً باید توسط سردفتر اسناد رسمی انجام شود.
این موارد شامل قراردادهای غیرمعوض، معاملاتی که موضوع آن‌ها در بازداشت قرار دارد، مواردی که یکی از طرفین یا هر دو غیراصیل مانند ولی، وصی، وکیل یا قیم باشند و همچنین قراردادهایی که یکی از طرفین یا هر دو از اشخاص حقیقی زیر ۱۸ سال باشند، می‌شود.
سخنگوی سازمان ثبت اسناد در پایان یادآور شد: قراردادهای یکسان ابزاری قانونی برای ساماندهی و تسریع ثبت معاملات ملکی است، اما رعایت دقیق ضوابط و محدودیت‌های قانونی آن برای انجام معامله‌ای مطمئن و بدون مشکل، ضروری خواهد بود.
