مرضیه وحید دستجردی با اشاره به وضعیت جمعیت کشور، تاکید کرد: ایران از حدود ۲۵ سال پیش با نرخ باروری زیر سطح جایگزینی روبه‌رو است. نرخ جایگزینی، یعنی تعداد ولادت‌هایی که اگر آن تعداد ولادت در کشور صورت گیرد، جمعیت فعلی حفظ خواهد شد. اگر هر خانم در سن باروری ۱۵ تا ۴۹ سال، به طور متوسط ۲.۱ فرزند بیاورد، جمعیت نزدیک به ۹۰ میلیون نفر کنونی ما حفظ می‌شود؛ اما اگر تعداد فرزندان کمتر از ۲.۱ باشد، جمعیت شروع به کاهش خواهد کرد.
پیش‌بینی می‌شود تا حدود سال ۱۴۲۰، تعداد مرگ‌ها از تولدها بیشتر شود
وحیددستجردی با بیان اینکه نرخ باروری کنونی در ایران ۱.۴۴ است، گفت: به این ترتیب، در حال حرکت به زیر سطح جایگزینی هستیم و این روند طی ۲۵ سال گذشته ادامه داشته است و به مرور جمعیت کشور رو به کاهش خواهد رفت. البته هنوز کاهش در تعداد جمعیت احساس نمی‌شود، زیرا فرزندان قبلی، جمعیت فعلی کشور را حفظ کرده‌اند، اما اگر با همین سرعت حرکت کنیم و نرخ باروری کل افزایش نیابد، پیش‌بینی می‌شود که تا حدود سال ۱۴۲۰، تعداد مرگ‌ها از تولدها بیشتر و جمعیت کشور، منفی خواهد شد.
وی با بیان اینکه وضعیت ایران از نظر نرخ باروری مطلوب نیست افزود: البته در حال حاضر حدود ۹۰ کشور جهان با نرخ ولادت زیر سطح جایگزینی مواجه‌اند و پیش‌بینی می‌شود طی ۲۰ سال آینده این وضعیت، به ۱۳۰ کشور برسد. یکی از دلایل این موضوع، ناشی از کاهش ازدواج‌هاست.
کاهش ۶۰ درصدی ازدواج‌ها از سال ۹۵ به بعد
به گفته وحیددستجردی، در سال ۱۳۹۵، تعداد ازدواج‌ها حدود ۸۸۰ هزار مورد ثبت شده است، این درحالیست که در سال ۱۴۰۳ این رقم به حدود ۴۰۰ هزار مورد کاهش یافته است؛ یعنی کاهش حدود ۶۰ درصدی ازدواج‌ها طی این مدت رخ داده است. از آنجایی که فرزندآوری در کشور ما از طریق ازدواج انجام می‌شود، بنابراین با کاهش ازدواج‌ها، منجر به کاهش فرزندآوری می‌شود.
سه چالش بزرگ جمعیتی
دبیر ستاد ملی جمعیت همچنین به افزایش مرگ و میر در کشور اشاره کرد: علاوه بر مرگ‌های طبیعی، با مرگ‌های ناشی از حوادث و تصادفات روبرو هستیم؛ به طوریکه سالانه بیش از ۲۰ هزار مورد مرگ در این زمینه ثبت شده که بیشتر آنها جوان هستند. همچنین با مرگ‌های ناشی از بیماری‌های قلبی و ریوی و آلودگی‌های زیست‌محیطی مواجهیم و این عوامل، منجر به افزایش مرگ در سال می‌شود، به طوریکه در سال ۱۴۰۳ نسبت به ۱۴۰۲، میزان مرگ و میر حدود ۳ درصد افزایش یافته است. بنابراین افزایش مرگ و میر، کاهش ازدواج و کاهش فرزندآوری همگی جزو چالش‌های بزرگ جمعیتی هستند.
پنجره جمعیتی ایران حداکثر تا ۲۰ سال آینده بسته می‌شود
وحیددستجردی با اشاره به وضعیت نرخ باروری و بحران کاهش جمعیت، توضیح داد: پنجره جمعیتی زمانی بسته می‌شود که جمعیت فعال در سنین کار (۱۵ تا ۶۴ سال) شروع به کاهش کند که بر اساس پیش‌بینی‌ها، پنجره جمعیتی در سال ۱۴۲۰ یا در حالت خوشبینانه، در سال ۱۴۲۵ بسته خواهد شد؛ بنابراین ۱۶ تا ۲۰ سال فرصت داریم تا از این زمان استفاده کنیم. هرچه زمان بگذرد، بازگرداندن این مسیر کاهش جمعیت سخت‌تر می‌شود. البته یک فرصت سیاستی داریم که اگر مقدمات آن را آماده کنیم، این فرصت، ایده‌آل تعداد فرزندان از نظر ایرانیان است.
مشکلاتی که باعث شده ایرانیان ازدواج و فرزندآوری را به تاخیر بیندازند
وی با استناد به آمارها در این زمینه اظهار کرد: پیمایش‌های ارزش‌ها و نگرش‌های انجام شده در سال‌های ۱۴۰۴ و قبل از آن نشان داده که متوسط تعداد فرزند ایده‌آل ایرانیان، ۲.۵ فرزند است؛ اما چرا امروز به طور متوسط ۱.۵ فرزند در خانواده متولد می‌شود؟ اختلاف بین این اعداد ناشی از مشکلاتی است که در زمینه اشتغال، مسکن، تحصیل و زندگی پیش روی جوانان وجود دارد که باعث می‌شود افرادِ در سن باروری، ازدواج و فرزندآوری را به تأخیر بیاندازند.
دبیر ستاد ملی جمعیت تأکید کرد: اگر بتوانیم موانع را از پیش روی مردم برداریم، می‌توانیم متوسط فرزندآوری را به عدد ایده‌آل ۲.۵ فرزند نزدیک کنیم.
