«سوسن چلچراغ» با نام علمی Lilium ledebourii یکی از گونه‌های تیره سوسنیان به رنگ سفید و گلبرگ‌های واژگون است که چشمان هر بیننده‌ای را به خود خیره می‌کند. ساقه این گیاه تا ارتفاع ۵۰ تا ۱۵۰ سانتیمتری رشد می‌کند که معمولا ۷ سانتیمتر آخرش پوشیده از ۴ تا ۱۰ گل است.
سوسن چلچراغ یکی از آثار طبیعی ملی استان گیلان است که از نیمه دوم خرداد تا اوایل تیر ماه هر سال در منطقه داماش ارتفاعات عمارلوی شهرستان رودبار شکوفا می‌شود و علاقه‌مندان طبیعت را از سراسر کشور برای مشاهده این پدیده کم‌نظیر به سوی خود جذب می‌کند.
نخستین بار در سال ۱۳۵۴ هجری شمسی یک گیاه شناس فرانسوی سوسن چلچراغ را در این منطقه شناسایی کرد و یک سال بعد از سوی شورای عالی حفاظت محیط زیست به عنوان یک اثر ملی طبیعی با پراکنش محدود و ریسک بالای انقراض به ثبت رسید.
محدوده ۷ هکتاری گل نادر سوسن چلچراغ در ارتفاعات داماش عمارلوی شهرستان رودبار در جنوب گیلان به عنوان اثر طبیعی ملی مورد حفاظت سازمان محیط زیست قرار دارد و در ۲ دهه اخیر به یکی از مراکز پرجاذبه و گردشگری استان تبدیل شده است. کندن سوسن سفید یا سوسن چلچراغ جُرم محسوب می‌شود
سوسن چلچراغ، جلوه‌ای کم‌نظیر از تنوع زیستی جنگل‌های هیرکانی
فرهاد حسینی طایفه، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان گیلان با اشاره به گلدهی سوسن چلچراغ در رویشگاه داماش رودبار گفت: این اثر طبیعی ملی؛ جلوه‌ای کم‌نظیر از تنوع زیستی جنگل‌های هیرکانی است که هر سال برای مدت کوتاهی، شکوهی استثنایی از میراث طبیعی کشور و جنگل‌های هیرکانی را به نمایش می‌گذارد. به گفته او، «سوسن چلچراغ» به عنوان یک گونه گیاهی ارزشمند و کمیاب، دارای رویشگاهی بسیار محدود است و در ایران از گیلان، شمال شرق نمین اردبیل و غرب مازندران گزارش شده است. افزون بر این، رویشگاهی کوچک از این گونه در بخش‌هایی از جمهوری آذربایجان نیز وجود دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان گیلان به ویژگی‌های زیستی این گونه گیاهی ارزشمند اشاره کرد و افزود: «سوسن چلچراغ» همه ساله با توجه به شرایط دمایی برای بازه‌ای کوتاه و اغلب در نیمه دوم خرداد در حدود ۲ هفته گل می‌دهد. حسینی طایفه تصریح کرد: پس از شناسایی این گل در ایران، به سبب اهمیت اکولوژیک و نادر بودن، از همان ابتدا در فهرست آثار طبیعی کشور قرار گرفت و به عنوان «اثر طبیعی ملی» تحت حفاظت رسمی درآمد. این گیاه به دلیل پراکنش محدود، از ارزش حفاظتی بالایی برخوردار است.
او در ادامه از اجرای موفق پروژه «مدیریت و هرس پوشش درختی» در محدوده رویشگاه داماش خبر داد و گفت: این اقدام با هدف تأمین نور کافی برای بوته‌ها و پایه‌های سوسن چلچراغ انجام شده است.
در سال‌های گذشته، رشد قابل توجه پوشش گیاهی به ویژه پوشش درختی، موجب ایجاد سایه‌انداز گسترده بر پایه‌ها و در نتیجه کاهش رشد و تراکم آنها شده بود. نتایج این مدیریت علمی امسال به وضوح مشاهده شده است و افزایش رشد پایه‌ها و میزان گلدهی سوسن چلچراغ، گواه موفقیت این اقدام احیایی است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان گیلان با بیان اینکه رویشگاه اصلی سوسن چلچراغ در استان گیلان روستای داماش است. افزود: در سال‌های اخیر در حوزه جنگل‌های هیرکانی در تعدادی از شهرستان‌های استان رویشگاه‌هایی یا تعداد مناسب این گیاه گزارش شده است که از جمله آنها می‌توان به رویشگاه‌ها در حوزه شهرستان‌های املش، فومن و اسالم تالش اشاره کرد.
حسینی طایفه همچنین با تأکید بر ضرورت صیانت از این میراث طبیعی ارزشمند یادآور شد: حفظ و حراست از رویشگاه‌های سوسن چلچراغ، رعایت دقیق ضوابط حفاظتی، پرهیز از هرگونه برداشت غیرمجاز و همکاری مؤثر جوامع محلی و بازدیدکنندگان، نقشی تعیین‌کننده در تداوم بقا و پایداری این گونه کم‌نظیر و ارزشمند دارد.
