همزمان با فرارسیدن ایام پیاده‌روی اربعین حسینی، موضوع تأمین ارز زائران به یکی از مباحث کلیدی در شبکه بانکی و بازار ارز کشور تبدیل شده است. سیاست‌گذاری بانک مرکزی امسال نیز نشان‌دهنده تداوم رویکردی هدفمند است که نه تنها نیاز‌های مسافرتی زائران را پوشش می‌دهد، بلکه در لایه‌ای عمیق‌تر، بخشی از استراتژی کلان «دلارزدایی» از مبادلات منطقه‌ای محسوب می‌شود.
فرآیند فروش ارز زیارتی اربعین حسینی از امروز شنبه ۲۰ تیرماه آغاز می‌شود و زائران بالای ۵ سال میتوانند تا سقف ۲۰۰ هزار دینار عراق را خریداری کنند.
در همین راستا کامیار چگنی، سخنگوی اداره پایش بازار ارز بانک مرکزی بیان کرد: زائران بالای پنج سال میتوانند تا سقف ۲۰۰ هزار دینار عراق با نرخ توافقی، ارز مورد نیاز خود را از بانک‌ها و صرافی‌های مجاز سراسر کشور خریداری کنند.
او در ادامه اظهار کرد پیشتر این بانک فهرست اولیه بانک‌های آماده فروش ارز اربعین را اعلام کرده بود. براین اساس بانک‌های ملی ایران، سپه، ملت، شهر، گردشگری، قرض الحسنه مهر ایران و پست‌بانک ایران آماده فروش ارز به زائران گرامی هستند. جزئیات مرتبط با فروش ارز اربعین توسط بانک‌های مذکور شامل لیست شعب فعال، ساعات کاری و نحوه فروش ارز (حضوری یا غیرحضوری) از طریق درگاه‌های اطلاع‌رسانی رسمی بانک‌های یادشده به اطلاع عموم خواهد رسید.
نکته مهم در اجرای این سیاست، حرکت به سمت حذف نقش دلار در تأمین نیاز‌های ارزی زائران است. در سال‌های گذشته، بخشی از تقاضای فصلی بازار ارز در ایام اربعین به دلیل تبدیل ریال به دلار و سپس تبدیل آن به دینار عراق شکل می‌گرفت؛ روندی که هم هزینه مبادله را افزایش می‌داد و هم به التهابات بازار آزاد ارز دامن می‌زد. اما اکنون با عرضه مستقیم دینار عراق از سوی بانک‌ها و صرافی‌های مجاز، این مسیر تا حد زیادی اصلاح شده است.
عرضه مستقیم دینار عراق را باید یکی از مصادیق عملی دلارزدایی در مبادلات منطقه‌ای دانست. دلارزدایی به این معناست که در تعاملات اقتصادی، تجاری و حتی خدماتی با کشور‌های همسایه، وابستگی به ارز واسط یعنی دلار کاهش یابد و مبادلات بر پایه ارز‌های محلی یا ارز مقصد انجام شود. در ماجرای ارز اربعین نیز همین اتفاق در حال رخ دادن است؛ زائر ایرانی به جای آنکه برای سفر خود به دنبال دلار باشد، مستقیماً دینار عراق دریافت می‌کند و این موضوع علاوه بر تسهیل سفر، فشار تقاضا را از بازار دلار برمی‌دارد.
از منظر سیاست‌گذار پولی، این اقدام چند مزیت مهم دارد. نخست آنکه تقاضای فصلی و هیجانی برای دلار را کاهش می‌دهد و مانع از شکل‌گیری نوسانات مقطعی در بازار آزاد می‌شود. دوم آنکه شفافیت بیشتری در توزیع ارز ایجاد می‌کند و امکان نظارت دقیق‌تر بانک مرکزی بر جریان عرضه و تقاضا را فراهم می‌سازد. سوم آنکه می‌تواند به الگویی برای سایر مناسبات ارزی ایران با کشور‌های همسایه تبدیل شود.
در مجموع، سیاست فروش ارز اربعین را باید فراتر از یک برنامه خدماتی برای زائران دانست. این اقدام در عین پاسخگویی به نیاز میلیون‌ها مسافر، بخشی از رویکرد بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز و کاهش اتکا به دلار به شمار می‌رود؛ رویکردی که در صورت تداوم، می‌تواند به تقویت ثبات ارزی و ارتقای حکمرانی پولی کشور منجر شود.
در نهایت گفتنی است، طبق اعلام بانک مرکزی، متقاضیان برای خرید ارز اربعین باید اصل کارت ملی و اصل گذرنامه معتبر یا برگه تردد معتبر اربعین را ارائه دهند. نرخ فروش ارز نیز بر اساس توافق میان خریدار و فروشنده تعیین خواهد شد.
بانک مرکزی همچنین تأکید کرده است که تخصیص ارز زیارتی اربعین مانعی برای دریافت سایر سهمیه‌های ارزی نیست و زائران همچنان میتوانند در صورت نیاز از ارز مسافرتی یا سایر سرانه‌های ارزی سنواتی نیز استفاده کنند.
همزمان با فرارسیدن ایام پیاده‌روی اربعین حسینی، موضوع تأمین ارز زائران به یکی از مباحث کلیدی در شبکه بانکی و بازار ارز کشور تبدیل شده است. سیاست‌گذاری بانک مرکزی امسال نیز نشان‌دهنده تداوم رویکردی هدفمند است که نه تنها نیاز‌های مسافرتی زائران را پوشش می‌دهد، بلکه در لایه‌ای عمیق‌تر، بخشی از استراتژی کلان «دلارزدایی» از مبادلات منطقه‌ای محسوب می‌شود.
فرآیند فروش ارز زیارتی اربعین حسینی از امروز شنبه ۲۰ تیرماه آغاز می‌شود و زائران بالای ۵ سال میتوانند تا سقف ۲۰۰ هزار دینار عراق را خریداری کنند.
در همین راستا کامیار چگنی، سخنگوی اداره پایش بازار ارز بانک مرکزی بیان کرد: زائران بالای پنج سال میتوانند تا سقف ۲۰۰ هزار دینار عراق با نرخ توافقی، ارز مورد نیاز خود را از بانک‌ها و صرافی‌های مجاز سراسر کشور خریداری کنند.
او در ادامه اظهار کرد پیشتر این بانک فهرست اولیه بانک‌های آماده فروش ارز اربعین را اعلام کرده بود. براین اساس بانک‌های ملی ایران، سپه، ملت، شهر، گردشگری، قرض الحسنه مهر ایران و پست‌بانک ایران آماده فروش ارز به زائران گرامی هستند. جزئیات مرتبط با فروش ارز اربعین توسط بانک‌های مذکور شامل لیست شعب فعال، ساعات کاری و نحوه فروش ارز (حضوری یا غیرحضوری) از طریق درگاه‌های اطلاع‌رسانی رسمی بانک‌های یادشده به اطلاع عموم خواهد رسید.
نکته مهم در اجرای این سیاست، حرکت به سمت حذف نقش دلار در تأمین نیاز‌های ارزی زائران است. در سال‌های گذشته، بخشی از تقاضای فصلی بازار ارز در ایام اربعین به دلیل تبدیل ریال به دلار و سپس تبدیل آن به دینار عراق شکل می‌گرفت؛ روندی که هم هزینه مبادله را افزایش می‌داد و هم به التهابات بازار آزاد ارز دامن می‌زد. اما اکنون با عرضه مستقیم دینار عراق از سوی بانک‌ها و صرافی‌های مجاز، این مسیر تا حد زیادی اصلاح شده است.
عرضه مستقیم دینار عراق را باید یکی از مصادیق عملی دلارزدایی در مبادلات منطقه‌ای دانست. دلارزدایی به این معناست که در تعاملات اقتصادی، تجاری و حتی خدماتی با کشور‌های همسایه، وابستگی به ارز واسط یعنی دلار کاهش یابد و مبادلات بر پایه ارز‌های محلی یا ارز مقصد انجام شود. در ماجرای ارز اربعین نیز همین اتفاق در حال رخ دادن است؛ زائر ایرانی به جای آنکه برای سفر خود به دنبال دلار باشد، مستقیماً دینار عراق دریافت می‌کند و این موضوع علاوه بر تسهیل سفر، فشار تقاضا را از بازار دلار برمی‌دارد.
از منظر سیاست‌گذار پولی، این اقدام چند مزیت مهم دارد. نخست آنکه تقاضای فصلی و هیجانی برای دلار را کاهش می‌دهد و مانع از شکل‌گیری نوسانات مقطعی در بازار آزاد می‌شود. دوم آنکه شفافیت بیشتری در توزیع ارز ایجاد می‌کند و امکان نظارت دقیق‌تر بانک مرکزی بر جریان عرضه و تقاضا را فراهم می‌سازد. سوم آنکه می‌تواند به الگویی برای سایر مناسبات ارزی ایران با کشور‌های همسایه تبدیل شود.
در مجموع، سیاست فروش ارز اربعین را باید فراتر از یک برنامه خدماتی برای زائران دانست. این اقدام در عین پاسخگویی به نیاز میلیون‌ها مسافر، بخشی از رویکرد بانک مرکزی در مدیریت بازار ارز و کاهش اتکا به دلار به شمار می‌رود؛ رویکردی که در صورت تداوم، می‌تواند به تقویت ثبات ارزی و ارتقای حکمرانی پولی کشور منجر شود.
در نهایت گفتنی است، طبق اعلام بانک مرکزی، متقاضیان برای خرید ارز اربعین باید اصل کارت ملی و اصل گذرنامه معتبر یا برگه تردد معتبر اربعین را ارائه دهند. نرخ فروش ارز نیز بر اساس توافق میان خریدار و فروشنده تعیین خواهد شد.
بانک مرکزی همچنین تأکید کرده است که تخصیص ارز زیارتی اربعین مانعی برای دریافت سایر سهمیه‌های ارزی نیست و زائران همچنان میتوانند در صورت نیاز از ارز مسافرتی یا سایر سرانه‌های ارزی سنواتی نیز استفاده کنند.
