جام جهانی همواره برای بازیکنان فوتبال، فراتر از یک تورنمنت ورزشی بوده است. این رقابتها، بزرگترین ویترین فوتبال جهان محسوب میشوند که میتوانند در عرض چند هفته، سرنوشت یک بازیکن را برای همیشه تغییر دهند. از مهدی مهدویکیا و مهدی پاشازاده در سال ۱۹۹۸ تا علیرضا بیرانوند و مجید حسینی در سال ۲۰۱۸، تاریخ فوتبال ایران پر است از ستارههایی که با درخشش در جام جهانی، راهی لیگهای معتبر اروپایی شدند. اما این بار، پس از جام جهانی ۲۰۲۶، به نظر میرسد که این سکوی پرتاب برای بازیکنان ایرانی خاموش مانده است.
از ۱۹۹۸ تا ۲۰۱۸؛ نسلهایی که با جام جهانی به اروپا رسیدند
نگاهی به تاریخچه حضور ایران در جامهای جهانی، نشاندهنده تأثیر مستقیم این رقابتها بر سرنوشت شغلی بازیکنان است. در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه، مهدی مهدویکیا، مهدی پاشازاده و مهرداد میناوند با نمایشهای درخشان خود، راهی فوتبال اروپا شدند. پس از جام جهانی ۲۰۰۶، آندرانیک تیموریان با درخشش در آلمان، به فوتبال انگلیس رفت.
اما شاید مهمترین دستاورد فردی، پس از جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه رقم خورد. علیرضا بیرانوند، مجید حسینی، امید ابراهیمی و وحید امیری با نمایشی فوقالعاده در روسیه، همگی راهی لیگهای خارجی شدند. این دوره، بهترین نمایش تیم ملی در تاریخ جامهای جهانی بود و به تبع آن، بیشترین بازیکنان داخلی توانستند به اروپا بروند.
جام جهانی ۲۰۲۶؛ درخششی نبود، ترانسفری در کار نیست
اما در جام جهانی ۲۰۲۶، شرایط کاملاً متفاوت بود. تیم ملی ایران با میانگین سنی ۳۰.۴ سال، دومین تیم مسن جام و پیرترین ترکیب تاریخ این تورنمنت را در بازی دوم ثبت کرد. این موضوع، یکی از مهمترین موانع برای ترانسفر بازیکنان به لیگهای معتبر بود.
از میان ۲۶ بازیکن تیم ملی، تنها محمد محبی و رامین رضاییان موفق به گلزنی شدند. محبی که در لیگ روسیه بازی میکند، شاید پیشنهادی از اتریش داشته باشد، اما این لیگ نیز از روسیه بالاتر محسوب نمیشود. رضاییان نیز با ۳۶ سال سن، اگرچه نمایش خوبی داشت، اما بعید است که از لیگهای درجه یک و دو اروپا پیشنهادی دریافت کند. بهترین حالت برای او، پیشنهاد از فوتبال امارات یا قطر خواهد بود.
سایر بازیکنان داخلی شامل علیرضا بیرانوند، علی نعمتی، حسین کنعانیزادگان، صالح حردانی، میلاد محمدی، احسان حاجصفی، مهدی ترابی، آریا یوسفی و امیرحسین حسینزاده، اگرچه بعضی نمایشهای قابل قبولی داشتند (مانند بیرانوند مقابل بلژیک و محمدی مقابل مصر)، اما شرایط سنی آنها به گونهای نبود که پیشنهاد خارجی بگیرند. بازیکنان جوانتر مانند یوسفی و حسینزاده نیز آنقدر کمبازی کردند که اصلاً دیده نشدند. یکی دیگر از عوامل مهم در نبود ترانسفر برای بازیکنان ایرانی، مدل بازی تیم ملی بود. ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ بیشتر بر روی دفاع سازمانیافته و ضدحملات تکیه داشت و این سبک بازی، فرصت چندانی برای نمایش انفرادی به بازیکنان نمیداد. در چنین شرایطی، حتی بهترین بازیکنان نیز نمیتوانند درخشش خیرهکنندهای داشته باشند تا توجه تیمهای بزرگ اروپایی را جلب کنند.
آینده بازیکنان؛ جهش معکوس یا ماندن در سطح فعلی؟
با توجه به شرایط سنی و عملکرد تیم ملی، پیشبینی میشود که جابهجایی باشگاهی بازیکنان ملیپوش پس از این رقابتها، تنها محدود به همان لژیونرهایی شود که غالباً در لیگهای درجه۲ و ۳ اروپایی یا فوتبال امارات حضور دارند. حتی میتوان انتظار داشت که برخی از این نفرات دچار جهش معکوس شوند و از لیگهای درجه۲ اروپایی به لیگهای سطح پایینتر منتقل شوند یا از فوتبال امارات به لیگ خودمان برگردند. این موضوع، نشاندهنده افول سطح فردی بازیکنان ایرانی نسبت به نسلهای قبلی است.
جام جهانی همواره فرصتی برای ستارهسازی بوده است، اما این بار برای فوتبال ایران، این ویترین جهانی خاموش ماند. میانگین سنی بالا، سبک بازی تدافعی و نبود درخشش فردی، همه دست به دست هم دادند تا هیچ بازیکنی نتواند از این تورنمنت به عنوان سکوی پرتاب استفاده کند.
شاید زمان آن رسیده باشد که فوتبال ایران به فکر نوسازی نسل و تغییر رویکرد باشد تا در آینده، باز هم شاهد حضور ستارههای ایرانی در لیگهای معتبر اروپایی باشیم. اما تا آن زمان، نسل فعلی باید به سطح فعلی خود بسنده کند یا در بهترین حالت، به لیگهای حاشیهای نقل مکان کند.
