الهه جعفرزاده: در شرایط بحران، جنگ یا حملات موشکی و هوایی، مهم‌ترین دارایی هر انسان جان اوست. در چنین لحظاتی بسیاری از آسیب‌ها نه صرفاً به دلیل شدت انفجار، بلکه به خاطر تصمیم‌هایی رخ می‌دهد که در چند ثانیه نخست گرفته میشوند. ترس، غافلگیری و واکنش غریزی برای فرار باعث می‌شود افراد به سمت مکان‌هایی بروند که در واقع خطرناک‌تر از محل اولیه هستند. به همین دلیل آگاهی از چند اصل ساده اما حیاتی می‌تواند تفاوت بزرگی در حفظ جان افراد ایجاد کند.
بخش قابل توجهی از تلفات در حملات هوایی ناشی از ترکش‌ها، شکستن شیشه‌ها و ریزش اجزای ساختمان است. بنابراین انتخاب محل مناسب برای پناه گرفتن باید با در نظر گرفتن همین خطرها انجام شود. بسیاری تصور می‌کنند تنها پناهگاه‌های رسمی و ساخته‌شده برای جنگ می‌توانند جان افراد را حفظ کنند، اما واقعیت این است که در اغلب ساختمان‌های معمولی نیز نقاطی وجود دارد که اگر به درستی شناخته شوند، می‌توانند تا حد زیادی از شدت خطر بکاهند. دانستن این نکات پیش از وقوع بحران، کمک می‌کند در لحظه حادثه تصمیم‌های سریع‌تر و درست‌تری گرفته شود.
چرا دانستن محل پناه‌گرفتن مهم است؟
یکی از مهم‌ترین اشتباهاتی که در زمان حملات رخ می‌دهد، تلاش برای فرار به سمت فضای باز یا خروج سریع از ساختمان است. بسیاری از افراد به‌صورت غریزی تصور می‌کنند که بیرون رفتن از ساختمان آن‌ها را از خطر دور می‌کند، در حالی که در بسیاری از موارد، خیابان و فضای باز خطرناک‌ترین مکان ممکن است. در فضای باز هیچ مانعی برای محافظت در برابر موج انفجار، ترکش‌ها یا سقوط قطعات وجود ندارد و فرد کاملاً در معرض خطر قرار می‌گیرد.
از سوی دیگر، انفجارها اغلب با موجی از قطعات پرتاب‌شده همراه هستند که می‌توانند در فاصله قابل توجهی آسیب ایجاد کنند. اگر فرد در فضای باز باشد، احتمال برخورد این قطعات بسیار بیشتر خواهد بود. به همین دلیل در بسیاری از شرایط، ماندن در داخل ساختمان و پیدا کردن یک نقطه امن‌تر تصمیم عاقلانه‌تری است تا فرار عجولانه به بیرون.
امن‌ترین نقاط داخل ساختمان کدام‌اند؟
در داخل ساختمان‌ها، چند نقطه وجود دارد که نسبت به سایر بخش‌ها امنیت بیشتری دارند. شناخت این مکان‌ها می‌تواند در زمان بحران بسیار کمک‌کننده باشد:
۱. بخش‌های داخلی ساختمان
امن‌ترین نقاط معمولاً داخلی‌ترین قسمت‌های ساختمان هستند؛ یعنی مکان‌هایی که دست‌کم دو دیوار بین آن‌ها و فضای بیرون قرار دارد. هرچه فاصله شما از دیوارهای خارجی بیشتر باشد، احتمال آسیب ناشی از موج انفجار یا ترکش‌ها کمتر خواهد شد.
۲. حمام و دستشویی
در بسیاری از آپارتمان‌ها، حمام و دستشویی به دلیل قرار گرفتن در بخش داخلی ساختمان و نداشتن پنجره می‌توانند محل مناسبی برای پناه گرفتن باشند. کوچک بودن فضا و وجود چند دیوار در اطراف، می‌تواند تا حدی از شدت موج انفجار یا پرتاب اشیاء بکاهد.
۳. پناه گرفتن زیر وسایل محکم
قرار گرفتن زیر یک میز ناهارخوری سنگین، میز کار محکم یا تخت فلزی می‌تواند از بدن در برابر سقوط اشیاء، قطعات کوچک آوار یا وسایل پرتاب‌شده محافظت کند. وجود یک مانع فیزیکی ساده گاهی می‌تواند شدت آسیب را به میزان زیادی کاهش دهد.
۴. پاگرد پله‌ها
بخش راه‌پله در بسیاری از ساختمان‌ها از نظر سازه‌ای اهمیت زیادی دارد و معمولاً با استحکام بیشتری ساخته می‌شود. به همین دلیل پاگرد پله‌ها در برخی موارد می‌توانند نسبت به بسیاری از اتاق‌ها مقاومت بیشتری در برابر آسیب‌های سازه‌ای داشته باشند.
۵. راهروهای بدون پنجره
راهروهای داخلی که پنجره ندارند نیز گزینه مناسبی محسوب میشوند. نبود پنجره باعث می‌شود خطر شکستن شیشه و تبدیل شدن آن به ترکش‌های خطرناک کاهش پیدا کند.
۶. زیرزمین‌ها (در صورت داشتن راه خروج)
اگر ساختمان دارای زیرزمین باشد، این فضا می‌تواند یکی از امن‌ترین مکان‌ها برای پناه گرفتن باشد؛ زیرا زیر سطح زمین قرار دارد و تا حد زیادی از موج انفجار و ترکش‌ها محافظت می‌کند. البته زیرزمین باید حداقل دو مسیر خروجی داشته باشد تا در صورت مسدود شدن یکی از مسیرها، امکان خروج وجود داشته باشد.
از چه مکان‌هایی باید دوری کرد؟
در زمان انفجار، پنجره‌ها یکی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای افراد داخل ساختمان هستند. موج انفجار می‌تواند شیشه‌ها را با سرعت زیاد خرد کند و قطعات تیز آن‌ها را به سمت داخل پرتاب کند. این خرده‌شیشه‌ها می‌توانند مانند ترکش عمل کنند و آسیب‌های جدی ایجاد کنند. به همین دلیل فاصله گرفتن از پنجره‌ها و هر سطح شیشه‌ای یکی از مهم‌ترین اصول ایمنی است.
همچنین نباید در نزدیکی دیوارهای خارجی ساختمان پناه گرفت، زیرا این دیوارها بیشتر در معرض موج انفجار و برخورد قطعات قرار دارند. هرچه فاصله از این بخش‌ها بیشتر باشد، احتمال آسیب نیز کمتر خواهد بود.
در زیرزمین‌ها نیز باید از پناه گرفتن در نزدیکی لوله‌های گاز، مخازن سوخت، موتورخانه‌ها یا تجهیزات مشابه خودداری کرد. آسیب دیدن این بخش‌ها می‌تواند باعث آتش‌سوزی، نشت گاز یا حتی انفجارهای ثانویه شود و خطر را چند برابر کند.
اگر در فضای باز غافلگیر شدیم چه کنیم؟
گاهی ممکن است افراد در زمان حمله در خیابان یا فضای باز حضور داشته باشند و فرصت رسیدن به ساختمان یا پناهگاه را نداشته باشند. در چنین شرایطی مهم‌ترین اقدام این است که بلافاصله ارتفاع بدن را کاهش دهید و روی زمین بخوابید.
اگر در اطراف شما جوی آب، گودال، شیار زمین یا حتی پشت یک جدول بتنی بلند وجود دارد، می‌توانید از آن به‌عنوان یک مانع محافظ استفاده کنید. این موانع می‌توانند بخشی از موج انفجار یا ترکش‌ها را منحرف کنند و احتمال آسیب را کاهش دهند. هرچه بدن شما پایین‌تر از سطح زمین قرار بگیرد، خطر برخورد ترکش‌ها کمتر می‌شود.
در چنین شرایطی بهتر است سر و گردن خود را با دست‌ها بپوشانید و تا زمانی که صداها و خطر اولیه کاهش پیدا نکرده، از جای خود بلند نشوید.
چند ثانیه‌ای که می‌تواند جان شما را نجات دهد
در زمان شنیدن صدای انفجار، پهپاد یا نشانه‌های حمله، زمان بسیار محدود است و گاهی فقط چند ثانیه فرصت برای واکنش وجود دارد. در چنین لحظاتی تصمیم‌های سریع و درست اهمیت حیاتی دارند. تلاش برای دویدن طولانی و پیدا کردن یک ساختمان ممکن است شما را بیشتر در معرض خطر قرار دهد.
در بسیاری از مواقع، بهترین اقدام این است که سریع‌ترین پناه ممکن را انتخاب کنید؛ چه یک فضای داخلی در ساختمان باشد و چه یک مانع ساده در محیط اطراف. حفظ آرامش نسبی، شناخت محیط اطراف و آگاهی قبلی از نقاط امن می‌تواند در چنین شرایطی نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ جان افراد داشته باشد.
آمادگی ذهنی و دانستن این نکات ساده شاید در نگاه اول جزئی به نظر برسد، اما در لحظه بحران می‌تواند به عاملی حیاتی برای نجات جان انسان تبدیل شود.
